معرفی پروژه HSE شهروندی در حوزه ی آسیب های اجتماعی

 

در قرن حاضر همزمان با رشد كلان شهرها و افزایش جمعیت، مسائل و مشکلات شهرن شینی رشد چشمگیری یافته ا ست . بروز انواع ناهنجاریهای اجتماعی در فضاهای شهری از جمله این مشکلات است . این ناهنجاریها در بین كلانشهرهای كشورهای در حال توسعه، رشد و توسعه بیشتری یافته است . برای مثال می توان به كلانشهر تهران اشاره كرد كه به دلیل شرایط خاص فضایی و جغرافیایی در زمینه های مختلف آسیبهای اجتماعی در میان سایر شهرهای كشور بالاترین آمارها را به خود اختصاص می دهد. انتقال فرهنگ و اندیشه های غربی به سایر جوامع به ویژه كشورهای اسلامی، فرهنگ این جوامع را در معرض تغییر ارزش ها و الگوهای رفتاری قرار داده است به طوری كه این كشورها را با آسیب ها و معضلات بسیاری مواجه نموده، حل این معضلات درگیر و شناسایی ابعاد مسأله، كسب آمار، اطلاعات دقیق و بررسی علل می باشد. دوری جستن از این نقش می تواند زیانهای بس پردامنه ای را گریبان گیر جوامع انسانی نماید. افزایش آسیب ها و ناهنجاریهای اجتماعی موجب ناامنی و كاهش اعتماد مردم به اقتدار دولت و بروز اختلال در روابط فردی و اجتماعی می شود، بدین جهت ضروری است تا ابعاد و روند آسیب های اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته تا تدابیر و تصمیمات مؤثر و عاجل جهت شناسایی، پیشگیری و مبارزه با این مسئله اتخاذ شود. انواع آسیب های اجتماعی در كشور ما به قرار ذیل می باشد:

  1. وابستگی دارویی یا اعتیاد
  2. تکدی گری
  3. مشاغل كاذب
  4.  فساد و انحرافات جنسی
  5. مهاجرت
  6. خشونت
  7. سرقت و دزدی(بزهكاری)
  8. بی خانمانی و در راه ماندگی
  9. اختلالات روانی
  10. خودكشی
  11. بیکاری و فقر
  12. طلاق و جدایی

 

در باب ارتباط مبحث HSE با آسیب های اجتماعی باید توجه داشت كه به دنبال بروز حوادث و سوانح ، فرد آسیب دیده احساس محرومیت نموده كه این حس به احساس كم ارزشی یا بی ارزشی در فرد می انجامد و فرد به دلیل از دست دادن توانایی جسمی و شغل خود احساس تبعیض كرده و انگیزه و اعتماد به نفس خود را از دست داده و دچار ناامنی، پرخاشگری، حالات نابهنجار روانی و در نهایت جدایی و انزوای اجتماعی می شود و برای فرار از بیکاری و حفظ هویت خود به مواردی نظیر خشونت خانوادگی، همسر /كودک آزاری، اعتیاد، ولگردی و دزدی و … روی می آورد.  این موارد علاوه بر لطمه به فرد، بر خانواده او نیز تاثیر گذا شته و متأثر می نماید. از طرفی كاهش درآمد خانواده، باعث همسر /كودک آزاری، ترک تحصیل فرزندان و ترک همسر و در نهایت از هم پاشیدگی بنیان خانواده میشود  . فرزندان به ولگردی، دستفروشی، فرار از خانه وگاهی دزدی روی می آورند . در مواردی دیده شده كه فرد به دلیل فشارهای روانی فراوان دست به خودكشی هم میزند. بدین منظور برای اتصال افراد طرد شده به جامعه لازم است آنها خودشان را منشاء اثر ببینند.  داشتن درآمد، حتی ناچیز، برخورداری از انواع آموزش اعم از مهارتی، فنی، حرفه ای و شغلی، ورز شی، فرهنگی و … و دریافت حمایت از سوی شبکه های حمایت اجتماعی و بهدا شتی ممکن ا ست آنها را به جامعه پیوند دهد و از شکنندگی بنیان خانواده در مقابله با آسیب های اجتماعی بکاهد.

از سوی دیگر شیوع و گسترش آسیب های اجتماعی در جامعه زمینه ساز كاهش سطح HSE و امنیت در جامعه خواهد بود. عدم مهار این آسیب ها علاوه بر تهدید سلامت و ایمنی فرد آسیب دیده HSE دیگر افراد جامعه را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. حالات نابهنجار روانی نا شی از هریک از آ سیب های اجتماعی میتواند منجر به بروز رفتارهای كنترل نشده و با ریسک بالا شود. رها سازی و انتشار پسماندها عفونی در شهر، انجام حركات نامتعارف و قانون شکنی مانند انجام حركات نمایشی و پر خطر در رانندگی ، انتقال بیماری و آلودگی از طریق تماس مستقیم یا غیرمستقیم با افراد، ایجاد صدمات فیزیکی شدید ناشی از نزاع و درگیری، سرقت / دزدی با اهداف متغییر مالی و روانی از جمله حوادثی ه ستند كه با شکل گیری و گسترش آسیب های اجتماعی در جامعه نهادینه می گردد.

به منظور ایجاد رویکردی سیستماتیک در تعیین المانهای موثر در بخش آسیبهای اجتماعی، به موارد زیر اشاره خواهد شد:

مطالعه انحرافات و كجروی های اجتماعی و به اصطلاح، آسیب شناسی اجتماعی به معنای مطالعه و شناخت ریشه بی نظمی های اجتماعی میباشد . در واقع، آسیب شناسی اجتماعی مطالعه و ریشه یابی بی نظمی ها، ناهنجاری ها و آسیب هایی نظیر بیکاری، اعتیاد، فقر و …، همراه با شناسایی علل و شیوه های پیشگیری و درمان آنها و نیز مطالعه شرایط بیمارگونه و نابسامانی اجتماعی است.

پروژه HSE شهروندی در حوزه ی آسیب های اجتماعی در  در قالب دو بخش مجزا، برنامه ریزی و اجرا می گردد. در بخش اول به مطالعه و تحقیق جامع در حوزه آسیب های اجتماعی در كشور پرداخته می شود. در این بخش پس از شناسایی و معرفی المان های اصلی آسیب های اجتماعی و آمار شیوع آن در كشور و جهان، كلیه قوانین، مقررات و  سناد بالا دستی مرتبط با هر یک از المان های معرفی شده و سازمان های متولی نظارت و رسیدگی به آن ها  )با توجه به اهداف، مأموریت سازمان ها(  تعیین می گردد. در ادامه چالش ها و پتا نسیل های كلان موجود در هر یک از المان ها، مورد ارزیابی قرار گرفته و از طریق مطالعه و معرفی نمونه های برتر و تجربیات ارزنده سایر كشورها و در جهت تبدیل تهدیدها به فرصت و در نهایت ارائه پیشنهادات و راهکارهای كنترلی اقدام می شود.

در بخش دوم پروژه، كلیه مراكز كنترل و پیشگیری آسیب های اجتماعی تحت پوشش شهرداری تهران مورد شناسایی قرار گرفته و به موازات آن نسبت به تشکیل كمیته ویژه متشکل از سازمان خدمات اجتماعی، سامانه HSE و ادارات مرتبط در مناطق  )اداره HSE  و اداره آسیب های اجتماعی(  و تشریح وظایف آن اقدام می گردد. سپس در راستای مدیریت ریسک، با بهره گیری از اطلاعات حاصله در مراحل قبل، اقدام به شناسایی خطرات HSE در حوزه آسیب های اجتماعی نموده و بر  اساس سابقه حوادث و رویدادهای موجود،  استانداردها و الزامات قانونی مورد نظر، ارزیابی نیمه كمی ریسک انجام می گیرد و پیشنهادات فنی و مدیریتی برای كاهش ریسک ارائه می شود. در مرحله بعد اهداف HSE در جهت بهبود وضعیت فعلی با توجه به الزامات مدل HSE شهروندی تعیین می شود، سپس در جهت تحقق و دستیابی به اهداف پیش بینی شده و استناد به مقررات و  دستورالعمل های اجرایی در حوزه HSE مراكز كنترل و پیشگیری آسیب های اجتماعی، نسبت به تدوین فرایند های كاری و دستورالعمل های مورد نیاز با همکاری كمیته ذیربط اقدام می گردد. در مرحله بعد جهت استقرار كامل مدل و اطمینان از اثربخشی آن و ارزیابی روند پیشرفت اهداف، شناسایی مشکلات احتمالی و رفع آنها اقدام می گردد. همچنین ساز و كارهای پایش و بازنگری مدل پیاده سازی شده در مدت زمان پروژه پیش بینی و اجرا میگردد.

مهمترین اهداف كلان انجام این پروژه به شرح زیر است:

 

  1. ارتقاء HSE مراکز کنترل و پیشگیری آسیب های اجتماعی تحت پوشش شهرداری تهران
  2.  بررسی و مطالعه انواع آسیب های اجتماعی در کشور و ارائه راهکارهای کنترلی

 همچنین اهداف خرد انجام این پروژه نیز به شرح زیر است:

 

  • شناسایی کلیه مراکز کنترل و پیشگیری آسیب های اجتماعی تحت پوشش شهرداری تهران
  • شناسایی خطرات HSE و ارزیابی ریسک های ناشی از آن در مراکز فعال در حوزه آسیب های اجتماعی  )مراکز نگهداری و اسکان کودکان خیابانی، مراکز مشاوره و درمان اعتیاد، مراکز بازپروری و توانمند سازی(
  • تشکیل کمیته های ویژه جهت سیاست گذاری و جلب مشارکت سازمانها و ادارات ذیریط
  • تدوین برنامه کنترل و کاهش ریسک های بالا و متوسط HSE در مراکز متولی در حوزه آسیب های اجتماعی و پایش اثربخشی اقدامات کنترلی انجام شده
  • استقرار سیستم مدیریت HSE شهروندی در معاونت فرهنگی و اجتماعی به عنوان متولی اصلی کنترل و رسیدگی به آسیب های اجتماعی در شهرداری تهران
  • فرهنگ سازی، اطلاع رسانی و آموزش شهروندی در زمینه نقش، اهمیت و جایگاه HSE در کاهش و رفع معضلات
  • آسیب های اجتماعی
  • شناسایی و معرفی اهم آسیب های اجتماعی در کشور و نهادها، سازمان ها و دستگاه های متولی در حوزه آسیب های اجتماعی
  • استخراج کلیه قوانین و مقررات مرتبط با آسیب های اجتماع

شرح فعالیت های قابل اجرا در بخش اول اجرای پروژه مطالعه و تحقیق جامع در حوزه آسیبهای اجتماعی در كشور به قرار ذیل خواهد بود:

 

معرفی المانهای اصلی آسیبهای اجتماعی در كشور

  1. بررسی آمار و اطلاعات میزان شیوع هر یک از المانهای معرفی شده در ایران و جهان
  2.  استخراج كلیه قوانین، مقررات و اسناد بالادستی مرتبط با هر یک از المانهای معرفی شده شناسایی سازمانها و نهادهای متولی در حوزه آسیبهای اجتماعی
  3. تشریح خدمات و مسئولیتها و وظایف هر یک از سازمانهای شناسایی شده
  4. تعیین چالشها، مشکلات و محدودیتهای فعلی در هر یک از المانهای معرفی شده از دیدگاههای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، اقتصادی، الزامات قانونی، زیست محیطی و فناوری
  5. مطالعه و معرفی نمونه های برتر و تجربیات ارزنده سایر كشورها در حوزه آسیبهای اجتماعی
  6. ارائه پیشنهادات و راهکارهای كنترلی در جهت تقویت هرچه بیشتر نقاط قوت و رفع نقاط ضعف و همچنین تبدیل تهدیدها به فرصت

شرح فعالیت های قابل اجرا در بخش دوم اجرای پروژه ارتقاء HSE مراكز كنترل و پیشگیری آسیبهای اجتماعی تحت پوشش شهرداری تهران به قرار ذیل خواهد بود:

فاز اول: شناخت، ارزیابی، مستند سازی وضعیت موجود در گروه كاری HSE مراکز متولی حوزه آسیبهای اجتماعی

 

  1. شناسایی اماكن و نقاط مورد نظر سامانسرا، مددسرا، مراکز پرتو و مراکز بهاران به تفکیک منطقه، ناحیه و محله در 22 منطقه شهر تهران . مراكز شناسایی شده شامل، مدد سرا )اسکان شبانه افراد بیخانمان سطح شهر تهران(، سامانسرا )مراكز نگهداری افراد تحت معرض آسیبهای اجتماعی)، مراکز بهاران توانمندسازی و مهارت آموزی برای افراد آسیب دیده اجتماعی( و مراکز پرتو )مراكز نگهداری كودكان در معرض آسیب و آسیب دیده اجتماعی شهر تهران
  2. شناسایی ادارات، معاونتها و سازمانهای متولی و مسئول در حوزه کنترل و رسیدگی به آسیبهای اجتماعی و تعیین درجه بحرانیت و اهمیت آنها
  3. ایجاد نمودار سازمانی مناسب جهت اجرای پروژه و تبیین کمیتههای منطقهای
  4. تشکیل و برگزاری مستمر جلسات در سطح ستاد و مناطق، اجرا و پیگیری مصوبات توسط کارفرما

فاز دوم: شناسایی خطرات، ارزیابی و مدیریت ریسک

 

  1. شناسایی خطرات HSE و ارزیابی ریسکهای ناشی از آن در کلیه مراکز مشخص شده در مناطق 22 گانه شهر تهران
  2. ثبت نتایج حاصل از شناسایی، ارزیابی و کنترل ریسکهای شناسایی شده مدیریت ریسک در یک سند مدون
  3. شناسایی اماکن و نقاط بحرانی با توجه به نتایج ارزیابی ریسک
  4. تهیه برنامه اجرایی کاهش ریسکها و جنبه های بارز
  5. تعیین اهداف بهداشت، ایمنی و محیط زیست بر اساس خروجی فرآیند مدیریت ریسک و برآورد منابع مورد نیاز
  6. تهیه و ارائه  گزارش تحلیل مدیریتی نتایج حاصل از مدیریت ریسک

 

فاز سوم: پیاده سازی مدل طراحی شده به صورت پایلوت در معاونت فرهنگی اجتماعی شهرداری تهران

  1. با توجه به حیطه عملکرد معاونت فرهنگی و اجتماعی شهرداری تهران و ارتباط موضوعی سایر ادارات زیرمجموعه با مبحث کنترل و پیشگیری آسیبهای اجتماعی  این معاونت به عنوان نهاد بالادستی و متولی اصلی جهت پیاده سازی مدل در نظر گرفته شده است. نحوه ارتباط این معاونت با سایر سازمانها و ادارات ذیربط به شرح ذیل میباشد:

 

 

  1. بررسی وضعیت موجود معاونت فرهنگی و اجتماعی جهت استقرار مدل HSE شهروندی
  2. تدوین و ابلاغ خطمشی HSE
  3. بررسی ساختار سازمانی و تعیین مسئولیت های HSE
  4. مشاوره در جهت تدوین مستندات و فرایندهای کاری و پیاده سازی الزامات مدل طراحی شده  )نظامنامه، روش های اجرایی و دستورالعمل ها( و کنترل مستندات
  5. اجرای یک دوره ممیزی داخلی
  6. برگزاری یک جلسه بازنگری مدیریت

 

 

فاز چهارم: پایش اثربخشی اقدامات کنترلی پیشنهادی برای نقاط با ریسک بارز

  1. بازرسی از اماکن و نقاط بحرانی شناسایی شده در فاز دوم
  2. مستندسازی و تدوین گزارش مرتب
  3. بررسی اثربخشی اقدامات اصلاحی و تعیین مسئولیت های رفع مواد عدم انطباق و انجام اقدامات اصلاحی به مسئولین مرتبط
  4. ارزیابی مجدد فعالیت ها با هدف اطمینان از اثر بخشی اقدامات کنترلی
  5. مشاوره و نظارت در جهت رفع موانع عدم انطباق و انجام اقدامات اصلاحی

 

فازپنجم: ارائهآموزشهایلازموارتقایسطحآگاهی

 
 

 برگزاری آموزش های مرتبط با طرح ریزی های انجام شده در پروژه برای رئیس ادارات، سرپرستان و مسئولین مراکز مورد بررسی و همچنین افراد آسیب دیده

  1. برگزاری یک سمینار آموزشی در انتهای پروژه با هدف ارائه دستاوردها و برنامه های آتی پروژه در محل دانشگاه با همکاری و هماهنگی شهرداری
  2. تأمین دادهها و اطلاعات صفحه اینترنتی و همکاری در بارگذاری آن با هدف اطلاع رسانی اهداف و دستاورد های پروژه و فرهنگ سازی
  3. طراحی و انتشار شش مجله الکترونیکی مرتبط در طول پروژه
  4. تدوین نتایج پروژه در قالب دو مقاله علمی
  5. تألیف دستاوردهای پروژه در قالب یک کتاب

 

فازششم: تعامل بامراجع قانونگذاری

 

  1. شناسایی محدودیتهای قانونی در زمینه موضوع پروژه
  2. تدوین طرح های پیشنهادی جهت ارائه به نهادهای قانونگذاری نظیر شورای اسلامی شهر تهران و مجلس شورای اسلامی

لینک دانلود راهنمای تدوین و ارسال مقاله